Page 76 - GALENIKA MEDICAL JOURNAL

muskulaturom. Tokom ekstenzije osnovne stabilizacione colleages Therapeutic Exercise for Lumbopelvic Stabilizati-
strukture su anteriorni longitudinalni ligament, anulus fi- on: A Motor Control Approach for Treatment and Prevention
brosus - prednji dio, fasetni zglobovi i m. rectus abdominis. of Low Back Pain".
Rotatorni pokreti su uglavnom kontrolisani intravertebral-
nim diskovima i fasetnim zglobovima. Laterofleksiju, koja je Navedeni i većina drugih programa vježbi stabilizaci-
dijelom povezana sa rotacijom trupa, uz klizajuće odvajanje je zasniva se na trostepenoj progresiji, odnosno vježbama
faseta, kontrolišu intertransverzalni ligamenti. koje su raspoređene u tri faze. U prvoj fazi se uči izvođenje i
održavanje izolovane, svjesne kontrakcije lokalnih mišića, u
Adekvatan kineziterapijski program za bolni lumbalni drugoj se ova ko-kontrakcija mišića stabilizatora primjenjuje
sindrom bi trebalo da aktivira i jača mišiće stabilizatore, a da uz izvođenje aktivnih pokreta, dok je treća faza integracija
zaštiti najvulnerabilnije strukture (interervtebralne diskuse i aktivacije lokalnih mišića u aktivnosti svakodnevnog života
fasetne zglobove). U tom cilju brojni autori predlažu primje- (Daily Life Activities, DLA). Vježbe moraju biti tako koncipi-
nu vježbi stabilizacije lumbalne kičme. rane da budu adaptirane funkcionalnim mogućnostima i
zahtjevima pacijenta. Jačanjem mišića unutrašnje jedinice
lumbalne kičme i pravilno uvježbanim statičkim mišićnim
Segmentna lumbalna kontrakcijama, postiže se stabilnost lumbalnog segmenta,
nestabilnost i vježbe stabilizacije koji postaje adekvatna potpora višim dijelovima kičmenog
stuba.
Panjabi i sar. su predstavili prvi koncept stabilizacio-
6
nog segmentnog sistema. Čine ga tri subjedinice: pasiv-
na (osteo-ligamentni subsistem), aktivna (mišićno-tetivni Istorijat uključivanja vježbi stabilizacije
subsistem) i neuralna (kontrolni subsistem). Ova tri subsi- u protokol liječenja pacijenata sa CLBP
stema su u međuzavisnosti, i poremećaj u funkcionisanju
jednog od njih uzrokuje povećane funkcionalne zahtjeve Početkom devedesetih godina prošlog vijeka, puno se
ostalih. Isti autori navode i postojanje tzv. neutralne zone govorilo o stabilnosti lumbalnog segmenta kičmenog stu-
između aktivne i pasivne subjedinice. Povećanjem neutralne ba i vježbama stabilizacije. O´Sullivan i sar. su prvi upore-
8
zone preko normalnih vrijednosti, povećava se nestabilnost dili kombinovani program ciljane segmentne stabilizacije
u samom dinamičkom segmentu, koja se prenosi na čitav sa klasičnim programom aerobnih vježbi za hronični bol u
kičmeni stub. Termin „neutralna zona” odnosi se na zonu leđima. Dobijeni rezultati išli su u prilog uključivanju vježbi
pokreta koja okružuje neutralnu poziciju intervertebralnog stabilizacije u kineziterapijski protokol. Važno je napomenu-
dinamičkog segmenta. U ovom prostoru pokret se izvodi uz ti da su se rezultati održali i na kontroli i to 30 mjeseci nakon
vrlo mali otpor, za razliku od pokreta u tzv. elastičnoj zoni, istraživanja, što upućuje na dugotrajnost efekta ovakvog
koja počinje od kraja neutralne zone i završava se u krajnjoj programa vježbi.
poziciji fiziološkog obima pokreta. Panjabijeva teorija ne-
9
stabilnosti zasnovana je na promjenama koje se dešavaju Richardson i sar. su predstavili prvi program vježbi ja-
u okviru neutralne zone - kada je neutralna zona veća od čanja mišića stabilizatora lumbalne kičme (LM i TrA). Njihov
fiziološke, dolazi do povećanja pokretljivosti jednog pršljena program počiva na pretpostavci da se jačanjem snage i iz-
u odnosu na drugi, što rezultira lumbalnom segmentnom držljivosti ovih mišića može uticati na stabilnost lumbalnog
nestabilnošću (Lumbar Segmental Instability, LSI). segmenta kičmenog stuba. Autori koriste statičke kontrak-
cije ova dva mišića kao osnovu svog programa, što kasnije
Bergmark i sar. su postavili hipotezu o dva osnovna postaje odlika programa vježbi stabilizacije. Tri godine ka-
7
mišićna sistema koji kontrolišu pokrete i učestvuju u stabil- snije, isti autori su objavili studiju u kojoj su prikazali pozi-
nosti kičme: globalni i lokalni. Globalni sistem čine primarni tivne efekte jačanja TrA na stabilnost sakroilijačnog zgloba,
pokretači trupa: m. rectus abdominis, m. obliqus externus, di- koji je značajan dio stabilizacionog jezgra LS dijela kičme i
jelovi m. iliocostalis lumborum. Ovi mišići nemaju direkni uti- karličnog pojasa.
caj na stabilizaciju u lumbalnom dijelu kičme. Lokalni sistem
3
čine tonični, posturalni i stabilizacioni mišići kičmenog stu- Hayden i sar. su u svojoj metaanalizi, upoređujući
ba: m. psoas major, m. quadratus lumborum, lumbalni dio m. 72 različita programa vježbi, izveli zaključak o potrebi indi-
iliocostalis lumborum, lumbalni dio m. multifidus, m. obliquus vidualno koncipiranog i sprovedenog programa vježbi, koji
internus i m. transversus abdominis (ranije pomenuti mišići bi kombinovao elemente vježbi stabilizacije sa vježbama
unutrašnje jedinice). Ovi mišići su kraći i bliži uglovima rota- istezanja i snage. Posebno je istaknut značaj kineziterapije u
cije. Direktno su povezani sa pršljenovima i zato mogu sta- liječenju pacijenata sa CLBP.
bilizovati pokrete kičmenog stuba. Koumantakis i sar. su predstavili studiju koja upore-
10
Panjabijeva i Bergmarkova teorija su i danas veoma đuje klasične vježbe za CLBP sa kombinovanim programom
aktuelne i poslužile su kao osnova za stvaranje brojnih sa- segmentne stabilizacije. Ovdje je akcenat, takođe na jača-
vremenih programa vježbanja, kao što su: „Twomey and nju mišića stabilizatora lumbalne kičme LM i TrA. Studija
Taylor Physical Therapy of the Low Back" ili „Richardson and je u zaključku podržala oba programa, dajući minimalnu

74 DOI: 10.5937/Galmed2411066S